ਦੋ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਚੁੱਪੀ

ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਤਲ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਦਿੱਤਾ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਰਦਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ 72 ਸਾਲਾ ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 69 ਸਾਲਾ ਪਤਨੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਵਾਰਦਾਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਦਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਗੂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ੂਨ ਵਹਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਫਰਕ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰਾਖਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਇਹ ਉਪਰਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਹਰ ਸਿੱਖ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ।

ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਪਰੀਖਿਆ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ, ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਮਰਦਾਨ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਅਸੁਖਾਵਾਂ ਸੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਜਿਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ

ਮਰਦਾਨ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਵਾਰਦਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਅਹਮਦੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭੇਦਭਾਵ ਸਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੇ ਮਕਸਦ ਬਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ ਕੱਢਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਉੱਠਣ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਹਰ ਨਵੀਂ ਘਟਨਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦਾਨ ਦੀ ਇਸ ਵਾਰਦਾਤ ਨੇ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਕਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਹਰ ਉਸ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਿਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਖਰ ਰਹੀ ਹੈ

ਮਰਦਾਨ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਠਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਸਲ ਪਰੀਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਮਰਦਾਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਰੋਸਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿਰਫ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ

ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਤਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉਸ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਵੀ ਪਰੀਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਣ ਕੇ ਗੁੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮਰਦਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸਦੀ ਸਾਖ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਆਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਨਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਹੈ।